Stomazorg is de dagelijkse verzorging van een stoma: de huid eromheen proper en gezond houden, het zakje legen en wisselen, en de huidplaat op tijd vervangen. In het begin doet de thuisverpleegkundige dat bij jou thuis. Ondertussen leer je hoe het moet, zodat je het na een tijd zelf kan als dat lukt.
Wat is een stoma?
Een stoma is een opening in de buikwand die een chirurg maakt. Via die opening verlaat stoelgang of urine het lichaam langs een andere weg. Een stoma heeft geen sluitspier, dus je kan het niet ophouden. Een zakje op je buik vangt alles op.
De stoma zelf is rood of roze en vochtig, een beetje zoals de binnenkant van je mond. Hij doet geen pijn, want er zitten geen gevoelszenuwen in. Een stoma kan tijdelijk zijn, bijvoorbeeld om een stuk darm na een operatie rust te geven. Hij kan ook blijvend zijn.
Colostoma, ileostoma en urostoma
Er zijn drie soorten stoma’s die vaak voorkomen:
- Een colostoma is gemaakt van de dikke darm. De stoelgang is meestal vast, vergelijkbaar met gewone stoelgang.
- Een ileostoma is gemaakt van de dunne darm. De stoelgang is dun tot brijig en komt verspreid over de dag. Daarom gebruik je een zakje dat je kan leegmaken.
- Een urostoma voert urine af, meestal nadat de blaas werd weggenomen. De urine loopt voortdurend. ’s Nachts sluit je het zakje vaak aan op een grotere nachtzak.
Welk soort stoma je hebt, bepaalt welk materiaal je gebruikt en hoe vaak het gewisseld wordt.
Zo verloopt stomazorg thuis
Na je ontslag uit het ziekenhuis komt de thuisverpleegkundige langs op de dagen en tijdstippen die we samen afspreken. Hoe vaak, hangt af van je stoma, je materiaal en het voorschrift van je arts. Bij elk bezoek wordt je identiteitskaart (e-ID) ingelezen. Dat is wettelijk verplicht.
Een bezoek ziet er meestal zo uit. De verpleegkundige bekijkt de stoma en de huid eromheen. Ze haalt de oude plaat voorzichtig los, maakt de huid proper met lauw water en dept ze droog. Daarna meet ze de stoma op, knipt de nieuwe huidplaat op maat en brengt plaat en zakje aan. Tot slot vraagt ze hoe het gaat: lekt het soms, heb je last van geurtjes, hoe is je stoelgang, eet en drink je genoeg?
Wat leg je thuis klaar?
Kies een vaste plek, liefst in de badkamer bij een spiegel. Leg er je stomamateriaal klaar: huidplaten, zakjes, een gebogen schaartje en de producten die je in het ziekenhuis meekreeg. Voorzie een washandje en handdoek die je enkel hiervoor gebruikt, lauw water, zachte tissues en een zakje voor het afval. En hou je identiteitskaart bij de hand.
De huid rond je stoma
De meeste problemen zitten niet in de stoma zelf, maar in de huid eromheen. Stoelgang of urine die onder de plaat kruipt, irriteert de huid snel. Met een paar gewoontes voorkom je veel:
- Was de huid enkel met lauw water, zonder zeep, olie of vochtige doekjes.
- Dep de huid droog in plaats van te wrijven.
- Knip de opening van de plaat een paar millimeter groter dan de stoma. Zo sluit de plaat goed aan zonder te knellen.
- Meet de stoma de eerste weken geregeld opnieuw op. Na de operatie wordt hij nog kleiner.
Een rode, natte of pijnlijke huid betekent meestal dat er iets lekt. Wacht daar niet mee. De verpleegkundige zoekt samen met jou naar de oorzaak: een plaat die niet meer past, een huidplooi, of materiaal dat niet goed bij jouw buik past.
Het zakje legen en wisselen
Een zakje leeg je best als het voor een derde tot de helft vol is. Zo blijft het plat onder je kleren en trekt het niet aan de plaat. Leeg het ook voor je gaat slapen.
Hoe vaak je de huidplaat vervangt, hangt af van je systeem. Bij een eendelig systeem zitten plaat en zakje aan elkaar vast en vervang je ze samen, vaak elke dag. Bij een tweedelig systeem blijft de plaat een paar dagen zitten en wissel je enkel het zakje. Lekt de plaat, vervang hem dan meteen, ook al is het nog niet de geplande dag.
Het rustigste moment om te wisselen is ’s morgens, voor je eet of drinkt. Een darmstoma is dan meestal het minst actief.
Stomamateriaal en terugbetaling
Je stomamateriaal krijg je via een bandagist. Die levert aan huis en helpt je om de plaat en de zakjes te vinden die bij je passen. In België betaalt het ziekenfonds het meeste stomamateriaal terug. De bandagist volgt dat op en regelt de papieren met je ziekenfonds. Sommige extra producten, zoals een spray om de plaat makkelijker los te maken, worden niet altijd terugbetaald. Vraag het gerust na bij je bandagist.
Stap voor stap zelf leren
Het doel is dat je je stoma zelf kan verzorgen, als je dat wil en als het lukt. Dat gaat rustig, op jouw tempo. Eerst kijk je mee. Daarna doe je een deel zelf terwijl de verpleegkundige erbij is. Tot je merkt dat het zonder hulp lukt.
Ook je partner, zoon of dochter kan het leren. Dat geeft rust voor de momenten dat een plaat onverwacht loskomt. Meer over hoe familie en thuisverpleging samenwerken, lees je bij mantelzorg en thuisverpleging.
Lukt het zelf niet, bijvoorbeeld door je zicht, stijve handen of vermoeidheid, dan blijft de thuisverpleegkundige komen. Dat is helemaal in orde.
Wie helpt je nog?
In het ziekenhuis heb je meestal een stomaverpleegkundige gezien: een verpleegkundige die gespecialiseerd is in stoma’s. Voor vragen over materiaal of bij huidproblemen die niet overgaan, kan je daar ook na je ontslag terecht. In onze teams werken referentieverpleegkundigen met extra kennis, en we overleggen met je huisarts of specialist wanneer dat nodig is.
Kort na een operatie combineren we stomazorg vaak met postoperatieve zorg, zoals de verzorging van je operatiewonde.
Een stoma vraagt ook tijd om aan te wennen. Onzekerheid, schaamte of schrik om te lekken zijn heel normaal. Praat erover met de verpleegkundige, je huisarts of mensen die hetzelfde meemaken.
Wanneer bel je de huisarts?
Neem contact op met je huisarts of het ziekenhuis als:
- de stoma donkerpaars, zwart of heel bleek wordt;
- er lange tijd niets uit de stoma komt en je buikpijn hebt of moet braken;
- je veel dunne stoelgang hebt en je slap of duizelig voelt, zeker bij een ileostoma;
- er een zwelling rond de stoma ontstaat, of de stoma veel verder naar buiten komt dan anders;
- de stoma blijft bloeden (een klein beetje bloed bij het schoonmaken is normaal);
- je koorts krijgt.
Veelgestelde vragen
Wat mag je niet met een stoma?
Bijna alles kan. De eerste weken na de operatie til je best niets zwaars, om je buikwand te sparen. Daarna zijn werken, sporten en reizen meestal weer mogelijk. Bespreek met je arts wat voor jou geldt.
Kan je douchen met een stoma?
Ja. Je kan douchen met of zonder zakje. Water kan niet in de stoma lopen. Veel mensen douchen net voor ze de plaat vervangen.
Ruik je een stoma?
Zolang de plaat goed aansluit, ruik je normaal niets. De meeste zakjes hebben een geurfilter. Ruik je toch iets buiten het legen van het zakje, dan lekt er vaak iets en is het tijd om de plaat te vervangen.
Kan een tijdelijke stoma weer weg?
Ja. Bij een tijdelijke stoma kan de chirurg de darm later opnieuw aansluiten, met een kleinere operatie. Wanneer dat kan, beslist je arts.
Heb je een voorschrift nodig voor stomazorg thuis?
Soms. Voor een deel van de verpleegkundige zorg is een voorschrift van je arts nodig, al geldt dat sinds november 2025 voor minder zorgen dan vroeger. Meestal krijg je het mee bij je ontslag uit het ziekenhuis. Twijfel je, vermeld het dan bij je aanvraag. JJCare regelt de betaling rechtstreeks met je ziekenfonds en vraagt geen remgeld. Meer uitleg vind je op de pagina over remgeld bij thuisverpleging.
Zorg aanvragen
JJCare werkt het hele jaar door, 7 dagen op 7, in Diksmuide, Kortemark, Staden, Houthulst, Hooglede, Koekelare en Roeselare. Bekijk ons werkgebied voor thuisverpleging. Heb je vragen of wil je zorg aanvragen? Je kan ons bellen op +32 51 79 27 51 of het formulier invullen.
