Mantelzorg is de zorg die je op regelmatige basis geeft aan iemand uit je omgeving die hulp nodig heeft door ouderdom, ziekte of een beperking: je ouder, je partner, je kind, een buur. Thuisverpleging neemt die rol niet over, maar vult ze aan. De verpleegkundige doet de verpleegkundige zorg, jij doet wat een naaste het best kan: er zijn, helpen in het dagelijkse leven en opmerken wanneer iets verandert.
Ben ik mantelzorger?
Vaak wel, ook als je jezelf zo niet noemt. Mantelzorg kan heel verschillende vormen hebben: koken en boodschappen doen, helpen bij wassen en aankleden, naar de dokter brengen, de administratie regelen, gezelschap houden. Het is geen beroep en geen vrijwilligerswerk waarvoor je kiest. Het overkomt je, meestal omdat iemand die je graag ziet hulp nodig heeft.
Je hoeft niet samen te wonen om mantelzorger te zijn, en je hoeft ook niets aan te vragen. Een officiële erkenning bestaat wel, en die kan je later van pas komen. Meer daarover verderop.
Wat laat je best aan de verpleegkundige over?
Sommige zorg vraagt kennis, ervaring en materiaal dat je als familie niet hebt. Laat die aan de thuisverpleegkundige:
- wondzorg en het verzorgen van een stoma of sonde,
- inspuitingen, infusen en zorg bij chemotherapie,
- het klaarzetten van medicatie,
- het beoordelen van de huid, een wonde of een plotse verandering.
Ook hulp bij wassen en aankleden laat je vaak beter aan een verpleegkundige, zeker als iemand zwaar zorgafhankelijk is. Dat is niet alleen een kwestie van techniek. Veel ouders vinden het makkelijker om zich door een verpleegkundige te laten wassen dan door hun eigen zoon of dochter. En veel kinderen vinden het omgekeerd ook moeilijk. Dat mag.
Wat kan je zelf doen?
Heel veel, en vaak dingen die geen verpleegkundige kan vervangen.
Het dagelijkse leven
Boodschappen, eten klaarmaken, samen eten, het huis veilig houden, vervoer naar afspraken. Hou losse matten en snoeren uit de weg en zorg voor goed licht, zodat de kans op een val kleiner wordt.
Eten, drinken en bewegen
Let erop dat je naaste genoeg eet en drinkt, en help hem zoveel mogelijk zelf te laten bewegen. Wie veel ligt of zit, loopt risico op drukplekken. Wat je daar zelf tegen kan doen, lees je bij doorligwonden voorkomen.
Medicatie opvolgen
Heeft de verpleegkundige de medicatie klaargezet, dan kan jij helpen herinneren en opletten dat ze ook ingenomen wordt. Merk je dat er iets overblijft of dat er iets mis loopt, zeg het dan.
Veranderingen opmerken
Jij kent je naaste het best. Jij ziet als hij minder eet, verwarder is, slechter slaapt, meer pijn heeft of een rode plek heeft. Geef dat door aan de verpleegkundige. Een schriftje dat in huis blijft liggen, helpt: iedereen die langskomt, schrijft er kort in wat opviel.
Goede afspraken met de verpleegkundige
Mantelzorg en thuisverpleging werken het best als iedereen weet wie wat doet. Een paar dingen om samen te bespreken:
- wie in de familie het vaste aanspreekpunt is,
- wat de verpleegkundige doet en wat de familie doet, op welke dagen,
- welke veranderingen je meteen meldt, en aan wie,
- wat je doet als het plots slechter gaat.
De verpleegkundige kan je ook tonen hoe je iets veilig doet, bijvoorbeeld iemand helpen rechtzitten in bed of steunkousen aandoen. Vraag het gerust. Bij JJCare gebeurt de zorg in overleg met de patiënt en de familie, en in samenspraak met de behandelende arts.
Zorg ook voor jezelf
Mantelzorg geeft veel, maar kost ook energie. Wie lang zorgt, raakt soms uitgeput zonder het zelf te merken. Let op signalen zoals slecht slapen, prikkelbaar zijn, je eigen afspraken laten vallen of je schuldig voelen als je even niet zorgt.
Een paar dingen die helpen:
- Verdeel de zorg over meer mensen in de familie of de buurt, ook al lijkt het sneller om alles zelf te doen.
- Plan vaste momenten voor jezelf, en hou je eraan.
- Praat erover, met je huisarts, met andere mantelzorgers of met een mantelzorgvereniging. In Vlaanderen zijn er zes erkende mantelzorgverenigingen.
- Kijk of opvang buitenshuis een optie is, zoals een dagverzorgingscentrum of een kortverblijf, zodat je af en toe kan ademen.
Goed voor jezelf zorgen is geen luxe. Het is de voorwaarde om het vol te houden.
Erkenning, verlof en premies
Er bestaan verschillende vormen van erkenning en steun. De regels veranderen geregeld, dus we geven hier een overzicht zonder bedragen. Je ziekenfonds of de sociale dienst van je gemeente kan samen met jou nagaan waar je recht op hebt.
Erkenning als mantelzorger
Je kan je bij je ziekenfonds officieel laten erkennen als mantelzorger, met een verklaring op eer. Er zijn twee soorten.
De algemene erkenning geeft geen rechten, maar is een officiële bevestiging van wat je doet. Ze blijft geldig zolang de mantelzorg duurt. Er moet minstens één professionele zorgverlener mee in de zorg betrokken zijn, zoals een thuisverpleegkundige.
De erkenning met sociaal voordeel heeft strengere voorwaarden. Je geeft minstens 50 uur per maand zorg (of 600 uur per jaar), er is minstens één professionele zorgverlener betrokken, en je naaste woont thuis, dus niet in een woonzorgcentrum of een andere voorziening. Per zorgvrager kunnen maximaal drie mantelzorgers deze erkenning krijgen. Ze is een jaar geldig en kan verlengd worden.
Verlof als mantelzorger
Met de erkenning met sociaal voordeel kan je als werknemer of ambtenaar mantelzorgverlof aanvragen. Er bestaan ook andere verlofvormen, bijvoorbeeld om een zwaar ziek familielid bij te staan. Ben je zelfstandige, dan kan je bij je sociaal verzekeringsfonds nagaan of je recht hebt op een uitkering mantelzorg.
Mantelzorgpremie van de gemeente
Veel gemeenten geven een mantelzorgpremie, maar niet allemaal. Elke gemeente bepaalt zelf de voorwaarden en het bedrag. Soms gaat de premie naar de mantelzorger, soms naar de zorgvrager. Vraag het aan de sociale dienst van je gemeente, het OCMW of het Sociaal Huis.
Zorgbudget voor zwaar zorgbehoevenden
Dit is een maandelijks budget van de Vlaamse sociale bescherming voor wie veel zorg nodig heeft. Het gaat naar de zorgvrager, die er bijvoorbeeld de mantelzorger mee kan vergoeden. Je vraagt het aan bij je zorgkas. Je moet de zorgnood wel aantonen met een attest. In de thuisverpleging kan dat met de Katz-schaal: wie minstens drie maanden zonder onderbreking een forfait B of C heeft, kan met een attest van het ziekenfonds een aanvraag doen. Wat die scores betekenen, lees je bij de Katz-schaal.
Voor 65-plussers met een zorgnood bestaat daarnaast het zorgbudget voor ouderen met een zorgnood. Dat hangt ook af van het inkomen.
Veelgestelde vragen
Wat krijg je per maand als mantelzorger?
Er bestaat geen vaste maandelijkse vergoeding van de overheid voor mantelzorgers. Wel kan je gemeente een mantelzorgpremie geven, en kan je naaste een zorgbudget krijgen waarmee hij jou kan vergoeden. Wat voor jou mogelijk is, hangt af van je situatie en je gemeente.
Kan ik mantelzorger zijn voor mijn ouders als ik niet bij hen woon?
Ja. Mantelzorg hangt niet af van waar je woont, maar van de zorg die je geeft. Ook voor de erkenning via het ziekenfonds hoef je niet samen te wonen.
Neemt thuisverpleging de zorg van de familie over?
Nee, ze vult ze aan. De verpleegkundige komt voor de verpleegkundige zorg, op afgesproken momenten. Het dagelijkse leven, het gezelschap en het oog op kleine veranderingen blijven bij de familie. Samen lukt het meestal het best.
Mag ik als mantelzorger aanwezig zijn bij de zorg?
Als je naaste dat wil, kan dat. Het is vaak een goed moment om vragen te stellen en te zien hoe je zelf kan helpen. Meer over hoe een bezoek verloopt, lees je bij wat een thuisverpleegkundige doet.
Zorg aanvragen
Heb je vragen of wil je zorg aanvragen voor iemand in je omgeving? Je kan ons bellen op +32 51 79 27 51 of het formulier om zorg aan te vragen invullen.
